slc0001 - Abdulai Bendu Interview

Bendu life story as recounted to T Childs

1
Ilel 
i- 
i- 
NCM (hɔ) 
lel 
lel1 
name 
mɔa 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
-a 
a1 
Q 
? 

Your name?

2
Yaa 
yaa 
ya2 
I 
Abdulai 
Abdulai 
Abdulai 
Abdulai 
Bendu 
Bendu 
Bendu 
Bendu 
. 

My name is Abdulai Bendu.

3
Ndɔ 
ndɔ 
ndɔ 
where 
pɔ 
pɔ 
pɛ2 
people 
gbem 
gbem 
gbem1 
give birth 
mɔa 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
-a 
a1 
Q 
? 

Where were you born?

4
Ya 
yà 
ya2 
I 
gbemni 
gbemni 
gbemni2 
be born 
Nyemɔko 
Nyemɔ 
Nyemɔ 
Moyeamoh 
, 
mamu 
mamu 
mamu 
Mamu 
sɛkshɔn 
sɛkshɔn 
sɛkshɔn 
section 
, 
Bompɛ 
Bompɛ 
Bompɛ 
Bumpeh 
Chifdɔm 
Chifdɔm 
Chifdɔm 
chiefdom 
, 
Mɔyamba 
Mɔyamba 
inyamba 
Moyamba 
Distrikt 
Distrikt 
Distrikt 
district 
. 

I was born in Moyeamoh, Mamu Section, Bumpeh Chiefdom, Moyeamoh.

5
Mɔ 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
nɛnthi 
nɛn 
nɛn2 
year 
thi- 
thi- 
NCM (tha) 
wɔ 
wɔ 
wɔ3 
how much 
? 

How old are you?

6
Ya 
yà 
ya2 
I 
nɛnthi 
nɛn 
nɛn2 
year 
thi- 
thi- 
NCM (tha) 
waŋ 
wàŋ 
waŋ2 
ten 
ni 
ni 
ni1 
and 
mɛnyɔl 
mɛnyɔl 
mɛnhiɔl 
nine 
. 

I am nineteen years old [actually twenty-nine, stage fright].

7
Ina 
ina 
hina 
who 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
ba 
ba 
ba2 
father 
mɔa 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
-a 
a1 
Q 
? 

Who is your father?

8
Ba 
ba 
ba2 
father 
mi 
mi 
mi1 
me 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
Abu 
Abu 
Abu 
Abu 
Bakarr 
Bakarr 
Bakarr 
Bakarr 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
. 

My father is Abu Bakarr Bendu.

9
Ina 
ina 
hina 
who 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
ya 
yà 
ya2 
I 
mɔa 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
-a 
a1 
Q 
? 

Who is your mother?

10
Ya 
yà 
yaa 
mother 
mi 
mi 
mi1 
me 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
Salematu 
Salematu 
Salematu 
Salaymatu 
Bundu 
Bundu 
Bundu 
Bundu 
. 

My mother is Salaymatu Bundu

11
Mbi 
m 
n 
you (Subj) 
bi 
bi1 
have 
mpɛnte 
m- 
n- 
NCM-ma 
pɛnte 
pɛnthe 
brother 
ni 
ni 
ni1 
and 
nwante 
n- 
n- 
NCM-ma 
wante 
wante 
sister 
? 

You have brothers and sisters?

12
ya 
yà 
ya2 
I 
bi 
bi 
bi1 
have 
mpɛnte 
m- 
n- 
NCM-ma 
pɛnte 
pɛnthe 
brother 
ni 
ni 
ni1 
and 
nwante 
n- 
n- 
NCM-ma 
wante 
wante 
sister 
agber 
à- 
a- 
NCM-ha 
gber 
gber1 
many 
. 

I have many brothers and sisters.

13
Ntoŋgi 
n 
n 
you (Subj) 
toŋgi 
tonki 
show 
mi 
mi 
mi1 
me 
ilel 
i- 
i- 
NCM (hɔ) 
lel 
lel1 
name 
maŋaɛ 
ma 
ma3 
them (ma) 
ŋa 
ɛ 
lɛ1 
the 
. 

Show me their names.

14
Abi 
abi 
abi 
Abi 
Suleman 
Suleman 
Suleman 
Suleman 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
, 
Usman 
Usman 
Usman 
Usman 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
, 
Abas 
Abass 
Abas 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
ni 
ni 
ni1 
and 
Muhamɛd 
Muhamɛd 
Muhamɛd 
Mohammed 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 

I have Sulaiman Bendu, Usman Bendu, Abass Bendu and Mohamed Bendu

15
Ni 
ni 
ni1 
and 
nwante 
n- 
n- 
NCM-ma 
wante 
wante 
sister 
hamɔɛ 
ha- 
a- 
NCM-ha 
mɔ 
mɔ2 
you (Obj) 
ɛ 
lɛ1 
the 
. 

And your sisters.

16
Ama 
à- 
a- 
NCM-ha 
maa 
maa 
woman 
ŋa 
ŋa 
ŋa1 
people 
Kadiatu 
Kadiatu 
Kadiatu 
Kadiatu 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
, 
Isata 
Isata 
Isata 
Isata 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
, 
Ramatu 
Ramatu 
Ramatu 
Ramata 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
ni 
ni 
ni1 
and 
Aminata 
Aminata 
Aminata 
Aminata 
Bɛndu 
Bɛndu 
Bendu 
Bendu 
. 

The women are Kadiatu Bendu, isata Bendu, Ramatu Bendu and Aminata Bendu.

17
ŋan 
ŋa 
ŋa1 
they / 3pl (ha) 
-n 
-n1 
Emph 
gbi 
gbi 
gbi1 
all 
ko 
ko 
ko1 
from 
ya 
yaa 
yaa 
mother 
bullɛ 
bul 
bul2 
same 
lɛ 
lɛ1 
the 
. 

Are they all from the same mother?

18
Mpɛnte 
m- 
n- 
NCM-ma 
pɛnte 
pɛnthe 
brother 
ŋamiyɛ 
ŋa- 
a- 
NCM-ha 
mi 
mi1 
me 
yɛ 
lɛ1 
the 
gbi 
gbi 
gbi1 
all 
ko 
ko 
ko2 
ba 
ba 
ba2 
father 
bullɛ 
bul 
bul2 
same 
lɛ 
lɛ1 
the 
. 

My brothers are of the same father. - mistake

19
Li 
li- 
li- 
NCM-lɔ 
pika 
pika 
pika 
other 
la 
la 
la1 
it 
ayema 
a 
ya2 
I 
yema 
yema1 
want 
ni 
ni 
ni1 
that 
nwɔmi 
n 
n 
you (Subj) 
hɔm 
wɔm4 
tell 
yi 
yi1 
we 
ŋa 
ŋa 
ha1 
about 
iwɔlɔŋ 
i- 
i- 
NCM (hɔ) 
wɔlɔŋ 
hɔlɔŋ2 
life 
mɔɛ 
mɔ 
mɔ2 
you (Obj) 
ɛ 
lɛ1 
the 
. 

The next thing I will like you to do is to tell us the story of your life

20
Yi 
yi 
yi1 
we 
koni 
koni 
koni 
Perf 
shi 
shi 
si1 
know 
temdɛ 
tem 
tɛm 
time 
dɛ 
lɛ1 
the 
ŋɔ 
ŋɔ 
hɔ2 
which (Rel) 
pɔ 
pɔ 
pɛ2 
people 
gbem 
gbem 
gbem1 
give birth 
mɔ 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
, 
ko 
ko 
ko1 
to 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
where (Rel, lɔ) 
pɔ 
pɔ 
pɛ2 
people 
gbemmɔ 
gbem 
gbem1 
bear 
mɔ 
mɔ2 
you (Obj) 
. 

We already know when you where born, where you where born.

21
Yi 
yi 
yi1 
we 
yema 
yema 
yema1 
want 
ni 
ni 
ni1 
then 
nwɔmyi 
n 
n 
you (Subj) 
hɔm 
wɔm4 
tell 
yi 
yi1 
we 
lanɛ 
lanɛ 
lanɛ1 
that 
la 
la 
la1 
it 
ŋa 
ŋa 
ŋa3 
Subord 
yɛ 
yɛ 
yɛ 
when 
ntipɛ 
n 
n 
you (Subj) 
tipɛ 
tipɛ 
begin 
ni 
ni 
ni1 
then 
mu 
mu 
mu1 
even 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
skul 
skûl 
skul 
school 
, 
siŋ 
siŋ 
siŋ1 
game 
thɛ 
thɛ 
thi- 
NCM (tha) 
gbi 
gbi 
gbi1 
all 
tha 
tha 
tha1 
Rel (tha) 
ŋsiŋdɛ 
ŋ 
n 
you (Subj) 
sīŋ 
siŋ2 
play 
dɛ 
lɛ1 
the 
. 

Please tell us about your early life, even before you went to school, the games you played,

22
La 
la 
la1 
whether 
gbo 
gbo 
gbo1 
just 
ŋa 
ŋa 
ha1 
about 
kɔni 
kɔni 
kɔni 
go 
ŋɔthɛ 
ŋɔth 
hoth 
fishing 
ɛ 
lɛ1 
the 
, 
la 
la 
la2 
or 
gbo 
gbo 
gbo1 
just 
nbontho 
n 
n 
you (Subj) 
bonth 
bɔnth 
help 
-o 
-o 
EV 
ba 
ba 
ba2 
father 
mɔ 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
ŋa 
ŋa 
ha1 
for 
mpanthɛ 
m- 
n- 
NCM-ma 
panth 
panth2 
tie 
ɛ 
lɛ1 
the 
. 

if you went fishing, or if you helped your father in field.

23
Ashiɛlɛ 
a 
ya2 
I 
shi 
si1 
know 
-ɛ 
-ɛ 
TMA 
lɛ 
nkɔ 
n 
n 
you (Subj) 
kɔ 
kɔ2 
go 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
also 
kiamp 
kiamp 
Kyamp 
Freetown 
ko 
ko 
ko1 
to 
nsheɛ 
nshe 
nshe 
early on 
ɛ 
lɛ1 
the 
, 
so 
so 
so3 
so (Eng) 
nwɔm 
n 
n 
you (Subj) 
hɔm 
wɔm4 
tell 
yi 
yi 
yi1 
we 
len 
len 
len 
something 
ŋa 
ŋa 
ha1 
about 
lan 
la 
la1 
it 
-n 
-n1 
Emph 
, 

And I know you went to Freetown early on, so tell us something about that,

24
yɛbilaɛ 
yɛbilaɛ 
yɛbilaɛ 
the reason is 
ashiɛ 
a 
a1 
Q 
shi 
si1 
know 
-ɛ 
-ɛ 
TMA 
lanɛ 
lanɛ 
lanɛ1 
that 
la 
la 
la1 
what-Rel 
ŋa 
ŋa 
ha1 
for 
nsheɛ 
nshe 
nshe 
prior 
ɛ 
lɛ1 
the 
, 

because that I think will be very prior I think.

25
haŋ 
haŋ 
ha1 
about 
yɛ 
yɛ 
yɛ 
then 
mɔ 
mɔ̀ 
mɔ2 
you (Obj) 
munini 
munini 
munini 
return 
ha 
ha 
ha2 
to 
mɔm 
mɔm 
mɔ2 
you (Subj) 
ko 
ko 
ko1 
to 
bɔnth 
bɔnth 
bɔnth 
help 
bamɔ 
ba 
ba2 
father 
mɔ 
mɔ2 
you (Obj) 
ŋa 
ŋa 
ha1 
with 
mpanth 
m- 
n- 
NCM-ma 
panth 
panth1 
work 
. 

And how you came back to the town to help your father all that.

26
ya 
yà 
ya2 
I 
che 
che 
che1 
be 
ko 
ko 
ko1 
to 
taallɛ 
taa 
taa 
child 
lɛ 
lɛ1 
the 
, 
acheni 
a 
a1 
Q 
che 
che1 
be 
ni 
ni2 
Neg 
ve 
ve 
ve1 
well 
, 
ya 
yà 
ya2 
I 
naka 
nak 
nak 
be ill 
-a 
-o 
EV 
naka 
nak 
nak 
be ill 
-a 
-o 
EV 
, 
pɔ 
pɔ 
pɛ2 
people 
mi 
mi 
mi1 
me 
yɔk 
yɔk 
yɔk 
take 
hɔspithai 
hɔspith 
hɔspith 
hospital 
ai 
ai1 
into 
ni 
ni 
ni1 
and 
asoŋ 
a 
ya2 
I 
soŋ 
sonk 
recover 
. 

When I was in the young age, I was not well, they took me to the hospital for me to get well.

27
Ya 
yà 
ya2 
I 
che 
che 
che1 
be 
ko 
ko 
ko1 
to 
tallɛ 
taa 
taa 
young 
lɛ 
lɛ1 
the 
, 
anti 
anti 
anti 
auntie 
miyɛ 
mi 
mi1 
me 
yɛ 
lɛ1 
the 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
mi 
mi 
mi1 
me 
hun 
hun 
hun1 
come 
koi 
koi 
kuyɛ 
take 
, 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
mi 
mi 
mi1 
me 
yɔk 
yɔk 
yɔk 
take 
kiamp 
kiamp 
Kyamp 
Freetown 
ko 
ko 
ko1 
to 
. 

When I was in the young age, my aunt came and took me to Freetown. [Past? Pronouns]

28
Yɛ 
yɛ 
yɛ 
when 
yɔk 
yɔk 
yɔk 
take 
mi 
mi 
mi1 
me 
kiamp 
kiamp 
Kyamp 
Freetown 
koɛ 
ko 
ko1 
to 
ɛ 
ɛ1 
Cl-final 
, 
nen 
nen 
nɛn2 
year 
bul 
bùl 
bul2 
one 
mɔikɛ 
mɔikɛ 
muɛkɛ 
approaches 
tiŋ 
tiŋ 
tiŋ1 
two 
, 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
mi 
mi 
mi1 
me 
bɛ 
bɛ 
bɛ4 
send 
skullai 
skûl 
skul 
school 
-lai 
ai1 
in 
. 

When she took me to Freetown one year going to two, she sent me to school.

29
Nɛn 
nɛn 
nɛn2 
year 
bul 
bùl 
bul2 
one 
mɔikɛ 
mɔikɛ 
muɛkɛ 
approaches 
tiŋ 
tiŋ 
tiŋ1 
two 
, 
nrebɛllɛ 
n- 
n- 
NCM-ma 
rebɛl 
rebɛl 
rebel 
lɛ 
lɛ1 
the 
ŋa 
ŋa 
ŋa1 
they / 3pl (ha) 
hun 
hun 
hun1 
come 
, 
ŋa 
ŋa 
ŋa1 
they / 3pl (ha) 
hun 
hun 
hun1 
come 
tho 
tho 
tho2 
bush 
, 
ikɔni 
i 
yi1 
we 
kɔni 
kɔni 
went 
mɛn 
mɛn 
mɛn2 
under 
ko 
ko 
ko1 
to 
. 

One year making it two, the rebels came, then they drove us, and we went to the countryside.
??

30
A 
à 
a2 
1sg 
che 
che 
che1 
be 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
mpaŋ 
m- 
n- 
NCM-ma 
pàŋ 
paŋ2 
month 
mɛnyɔl 
mɛnyɔl 
mɛnhiɔl 
nine 
, 
pemdɛ 
pem 
pɛm 
war 
dɛ 
lɛ1 
the 
kɔ 
kɔ 
kɔ3 
it 
lɛ 
lɛ 
lɛ4 
be 
lantha 
lanth 
lanth 
continue 
-a 
-o 
EV 
, 
yi 
yi 
yi1 
we 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
munini 
munini 
munini 
return 
skullai 
skûl 
skul 
school 
-lai 
ai1 
in 
. 

We were [I was?] there for seven [nine?] months, then the war hang it a bit,we had to return to school.

31
A 
à 
a2 
1sg 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
lɔni 
lɔ 
lɔ1 
there 
ni 
ni2 
Neg 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
haŋ 
haŋ 
ha-a-a 
until 
ya 
yà 
ya2 
I 
ko 
ko 
ko5 
Perf 
kɔni 
kɔni 
kɔni 
go 
fɔm 
fɔm 
fɔm 
Form 
wan 
wan 
wan 
One 
, 
ya 
yà 
ya2 
I 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
tipɛ 
tipɛ 
tipɛ 
begin 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
hɔlide 
hɔlide 
hɔlide 
Holidays 
. 

I did not go there again until I went to form one, then I started going for holihays again.

32
Nen-o-nen 
nɛnonɛn 
nɛnonɛn 
every year 
alɔ 
à 
a2 
1sg 
lɔ 
lɔ1 
there 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
ŋa 
ŋa 
ha1 
for 
mpanthɛ 
m- 
n- 
NCM-ma 
panth 
panth2 
tie 
ɛ 
lɛ1 
the 
. 

Every year I go there to work.

33
Tɛmdɛ 
tɛm 
tɛm 
time 
dɛ 
lɛ1 
the 
mɔi 
mɔi 
muɛ 
arrive 
gbo 
gbo 
gbo1 
just 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
ŋa 
ŋa 
ha1 
for 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
skullai 
skûl 
skul 
school 
-lai 
ai1 
in 
, 
yi 
yi 
yi1 
we 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
munini 
munini 
munini 
return 
. 

When the time reaches again to go back to school, we return again.

34
Nɛn-o-nɛn 
nɛn-o-nɛn 
nɛnonɛn 
every year 
yɛi 
yɛ 
yɛ 
how 
yi 
yi1 
we 
la 
la 
la1 
it 
ŋa 
ŋaa 
ŋaa 
do 
. 

Every year that is how we do.

35
Mɛkin 
mɛkin 
mɛkin2 
Lastly 
dɛ 
dɛ 
yɛ 
after 
ya 
yà 
ya2 
I 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
ni 
ni 
ni1 
and 
sit 
sit 
sit 
sit 
WASSCE 
WASSCE 
WASSCE 
WASSCE (exam) 
ɛ 
ɛ 
lɛ1 
the 
, 
kiamp 
kiamp 
Kyamp 
Freetown 
ka 
ka 
ka2 
here 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
ni 
ni 
ni1 
and 
mpɛnteŋamiyɛ 
m- 
n- 
NCM-ma 
pɛnte 
pɛnthe 
brother 
ŋa- 
a- 
NCM-ha 
mi 
mi1 
me 
yɛ 
lɛ1 
the 
gbi 
gbi 
gbi1 
all 
, 

Lastly after we have sat to the WASSCE, Freetown here again with all our brothers,

36
nɛn-o-nɛn 
Nen-o-nen 
nɛnonɛn 
every year 
yɛ 
yɛ 
yɛ 
when 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
ko 
ko 
ko1 
to 
baŋiɛ 
ba 
ba2 
father 
ŋi 
yi1 
we 
ɛ 
lɛ1 
the 
, 
iwɔ 
yi 
yi1 
we 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
kɔ 
kɔ 
kɔ2 
go 
bɔnth 
bɔnth 
bɔnth 
help 
mpanthɛ 
m- 
n- 
NCM-ma 
panth 
panth2 
tie 
ɛ 
lɛ1 
the 
ni 
ni 
ni1 
with 
mpɛntɛ 
m 
mi1 
me 
pɛntɛ 
pɛnthe 
brother 
ŋa 
ŋa 
ŋa1 
people 
mi 
mi 
mi1 
me 
yɛ 
yɛ 
lɛ1 
the 
gbi 
gbi 
gbi1 
all 
, 

Every year when we go to our father, we will help him in the work with all my brothers

37
futh 
futh 
futh 
transplant 
pɛlɛ 
pɛlɛ 
pɛlɛ 
rice 
, 
yukɛ 
yuk 
yuk 
plant 
ɛ 
lɛ1 
the 
, 
ŋa 
ŋaa 
ŋaa 
do 
yen-o-yen 
yenoyen 
yenoyen 
everything 
, 
haŋ 
haŋ 
ha-a-a 
until 
i 
i 
yi1 
we 
koŋ 
koŋ 
koŋ5 
Perf 
gbako 
gbako 
gbako 
grow 
. 

root rice, the planting, do everything until we have grown.

38
Bi 
bi 
bi1 
have 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
also 
gadin 
gadin 
gadɛn 
garden 
bom 
bom 
bom 
big 
, 
gadin 
gadin 
gadɛn 
garden 
nthɔthɔɛ 
n- 
n- 
NCM-ma 
thɔthɔ 
thɔthɔ 
oil-palm 
ɛ 
lɛ1 
the 
. 

He also have a big garden, an oil-palm garden.

39
Yɛ 
yɛ 
yɛ 
when 
yi 
yi 
yi1 
we 
ka 
ka 
ka5 
Past 
che 
che 
che1 
be 
ko 
ko 
ko1 
to 
tallɛ 
taa 
taa 
young 
lɛ 
, 
yi 
yi 
yi1 
we 
yukɔ 
yuk 
yuk 
plant 
-ɔ 
-o 
EV 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
ma 
ma 
ma4 
for 
. 

When we were younger, we planted it for him.

40
Boŋ 
boŋ 
boŋ2 
time 
cheki 
che 
che1 
be 
ki 
ki1 
this 
, 
ma 
ma 
ma3 
they (ma) 
koŋ 
koŋ 
koŋ5 
Perf 
gbako 
gbako 
gbako 
grow 
, 
wɔn 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
-n 
-n1 
self 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
ni 
ni 
ni1 
and 
sɔvaiv 
sɔvaiv 
sɔvaiv 
live 
. 

This time now,they have grown, he now survives [lives] on it.

41
Lɔn 
lɔn 
lɔn 
there 
pɛ 
pɛ 
pɛ3 
again 
yi 
yi 
yi1 
we 
chɔŋo 
chɔŋ 
chɔŋ1 
give (thanks) 
-ɔ 
-o 
EV 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
abatokɛ 
abatokɛ 
hɔbatokɛ 
God 
sɛkɛ 
sɛ̀kɛ́ 
sɛkɛ 
thanks 
. 

There again we thank God for that part.

42
Kenɛki-kenɛki 
kenɛki-kenɛki 
kenɛki-kenɛki 
this time 
wantɛ 
wantɛ 
wante 
sister 
yi 
yi 
yi1 
we 
bɛndɛ 
bɛn 
bɛn2 
elder 
dɛ 
lɛ1 
the 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
him (wɔ) 
pɔk 
pɔk 
pɔk1 
country 
potho 
potho 
potho 
white people 
wɔ 
wɔ 
wɔ1 
Rel (wɔ) 
yi 
yi 
yi1 
we 
sɔpɔt 
sɔpɔt 
sɔpɔt 
support 
, 

This time now, we have our sister in the whiteman‘s country who supports us,

43
kɛ 
kɛ 
kɛ 
but 
che 
che 
che3 
Prog 
yi 
yi 
yi1 
we 
koŋ 
koŋ 
koŋ5 
Perf 
sɔpɔt 
sɔpɔt 
sɔpɔt 
support 
bikɔs 
bikɔs 
bikɔs 
because 
ramdɛ 
ram 
ram2 
family 
dɛ 
lɛ1 
the 
kɔ 
kɔ 
kɔ3 
it 
bom 
bom 
bom 
big 
che 
che 
che3 
Prog 
yi 
yi 
yi1 
we 
koŋ 
koŋ 
koŋ5 
Perf 
sɔpɔt 
sɔpɔt 
sɔpɔt 
support 
gbi 
gbi 
gbi1 
all 
. 

but she does not support us all because the family is big.

44
Labi 
labi 
labiya 
therefore 
inpɛ 
yi 
yi1 
we 
-n 
-n1 
Emph 
pɛ 
pɛ3 
also 
iko 
i 
yi1 
we 
ko 
ko1 
to 
dukɛ 
duk 
duk 
fall 
-ɛ 
-ɛ 
TMA 
ni 
ni 
ni1 
and 
poɛ 
po 
po1 
arise; get up; rise 
-ɛ 
-ɛ 
TMA 
ni 
ni 
ni1 
and 
isɔthɔ 
i- 
i- 
NCM (hɔ) 
sɔthɔ 
sɔthɔ 
get 
ko 
ko 
ko1 
to 
lɔ 
lɔ 
lɔ1 
there 
iyɛthini 
i- 
i- 
NCM (hɔ) 
yɛthini 
yɛthini 
hold fast 
. 

That is why we our selves we are on the falling and rising [of fortune].