029a Biah Heni Interview - 0029

1

Nande

nande  nante  today

ndɔi

ndɔi  ndɔi  it (is)

koŋɔnɔ

koŋɔnɔ  kuhɔnɔ  twenty

ni

ni  ni1  and

yɔllɛ

yɔl  hiɔl  four  ɛ  ɛ3  the

,

paŋdɛ

paŋ  paŋ2  month  dɛ  ɛ3  the

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  which (Rel)

pɔ

pɔ  pɛ2  they

wɔ

wɔ  hɔ1  call

fɛbuari

fɛbuari  Fɛbruari  February

,

nɛn

nɛn  nɛn2  year

2016

2016  2016  2016

.

2

Yaŋ

yà  ya2  I  -ŋ  -n1  Emph

Abdulai

Abdulai  Abdulai  Abdulai

Bɛndu

Bɛndu  Bendu  Bendu

,

nandɛ

nandɛ  nante  today

ako

a  a2  1sg  ko  ko5  Perf

vel

vel  vel1  call

laŋgbaŋ

laŋgbaŋ  langban  man

bul

bùl  bul2  one

ŋa

ŋa  ŋa4  to

hun

hun  hun1  come

wɔ

wɔ  wɔ1  3sg

yi

yi  yi2  ask

ŋalwɔ

ŋal  ŋal2  about  wɔ  wɔ1  3sg

atokɛ

atok  atok  about  ɛ  ɛ1  Cl-final

,

3

ilel

i-  i-  NCM (hɔ)  lel  lel1  name

wɔɛ

wɔ  wɔ1  3sg  ɛ  the

,

ko

ko  ko1  to

lɔ

lɔ  lɔ1  where (Rel, lɔ)

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  gbem1  give birth

wɔɛ

wɔ  wɔ1  3sg  ɛ  ɛ1  Cl-final

,

ɛn

ɛn  ɛn  and

lan

lan  lan1  that

gbi

gbi  gbi1  all

la

la  la1  that Rel

bia

biya  bia2  would

yema

yema  yema1  want

ŋa

ŋa  ŋa3  Subord

theliɛ

theli  theli  say  -ɛ  ɛ1  Cl-final

,

4

En

en  ɛn  and

lanɛ

lanɛ  lanɛ1  that

la

la  la1  what-Rel

bia

biya  bia2  have to

hu

hu

theli

theli  theli  say

kaɛ

ka  ka2  here  ɛ  ɛ1  Cl-final

,

ŋanɛ

ŋanɛ  hanɛ  those (ha)

gbi

gbi  gbi1  all

ŋa

ŋa  ŋa1  Rel / 3pl (ha)

bia

biya  bia2  would

yema

yema  yema1  want

ŋa

ŋa  ŋa3  Subord

thela

the  the  hear  la  la1  it

wɔlɔkaɛ

wɔlɔk  hɔlɔ  world  -ai  ai1  in

ŋala

ŋa  ŋa1  they / 3pl (ha)  la  la1  it

bia

biya  bia2  would

the

the  the  hear

.

5

So

so  so3  so (Eng)

labi

labi  labi  why

ale

a  a2  1sg  le  le4  first

yimani

yi  yi2  ask  mani  mani2  consent

laŋgbaŋdo

laŋgbaŋdo  langban  man

labo

lagbo  lagbo  if

wɔla

wɔ  wɔ1  3sg  la  la1  it

bia

biya  bia2  would

yema

yema  yema1  like

,

Apa

pa  apa  Father

nyema

n  n  you (Subj)  yema  yema1  want

la

la  la1  it

?

6

Aa

aa  aa2  yes

.

7

Apa

pa  apa  Father

ilel

i-  i-  NCM (hɔ)  lel  lel1  name

mɔa

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)  -a  a1  Q

?

8

Yalɔ

ya  ya2  I  lɔ  lɔ1  be

Biah

Biah  Bia  Bia

Heni

Heni  Heni  Heni

.

9

Ndɔ

ndɔ  ndɔ  where

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  bear

mɔa

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)  -a  a1  Q

?

10

Ndema

Dema  Ndema  Dema

ko

ko  ko1  to

lɔ

lɔ  lɔ1  there

pɔ

pɔ  pɛ2  they

gbem

gbem  gbem1  give birth

mi

mi  mi1  me

.

11

Nen

nen  nɛn2  year

ndɔ

ndɔ  ndɔ  what

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  which (Rel)

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  bear

mɔa

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)  -a  a1  Q

?

12

Tɛmdɛ

tɛm  tɛm  time  dɛ  ɛ3  the

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  which (Rel)

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  bear

miɛ

mi  mi1  my  ɛ  ɛ1  Cl-final

a

a  a2  1sg

shiŋɔ

shi  si1  know  ŋɔ  hɔ2  it (hɔ)

ni

ni  ni2  Neg

.

13

N

n  n  you (Subj)

shini

shi  si1  know  ni  ni2  Neg

pɛ

pɛ  pɛ3  again

nɛndɛ

nɛn  nɛn2  year  dɛ  ɛ3  the

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  which (Rel)

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  bear

mɔ

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)

?

14

A-a

aɂa  aɂa  no

.

15

Mbi

m  n  you (Subj)  bi  bi1  have

apuma

à-  a-  NCM-ha  pum  pum3  children

?

16

Abi

a  a2  1sg  bi  bi1  have

apuma

à-  a-  NCM-ha  pum  pum3  children

atiŋ

à-  a-  NCM-ha  tiŋ  tin  two

,

ara

à-  a-  NCM-ha  ra  ra1  three

.

17

Ŋa

ŋa  ŋa1  they / 3pl (ha)

kɔ

kɔ  kɔ2  go

skullai

skul  skul  school  -lai  ai1  in

?

18

Atiŋdɛ

a-  a-  NCM-ha  tiŋ  tin  two  dɛ  ɛ3  the

ŋa

ŋa  ŋa1  they / 3pl (ha)

kɔ

kɔ  kɔ2  go

skullai

skûl  skul  school  -lai  ai1  in

bullɛ

bul  bul2  one  lɛ  ɛ3  the

wɔn

wɔ  wɔ1  3sg  -n  -n1  self

chepa

che  che1  be  pa  paoɛ  past

kɔ

kɔ  kɔ2  go

skul

skûl  skul  school

kɛ

kɛ  kɛ1  but

chen

che  che3  Prog  ni  ni2  Neg

pɛ

pɛ  pɛ3  again

kɔ

kɔ  kɔ2  go

19

Ama

à-  a-  NCM-ha  maa  maa  wife

awɔ

à-  a-  NCM-ha  wɔ  wɔ3  how many

ŋa

ŋa  ŋa1  Rel / 3pl (ha)

mbia

m  n  you (Subj)  bi  bi1  have  a  a2  1sg

?

20

Abiɛni

a  a2  1sg  biɛ  bi1  have  -ni  ni2  Neg

pɛ

pɛ  pɛ3  again

nɔma

nɔmaa  nɔmaa  wife

.

21

Mbiɛni

m  mi1  me  bi  bi1  have  -ɛ  -ɛ  TMA  ni  ni2  Neg

pɛ

pɛ  pɛ3  again

nɔma

nɔmaa  nɔmaa  wife

?

22

Aa

aa  aa2  yes

.

23

Ŋan

ŋa  ŋa2  you (pl)  -n  -n1  Emph

lamɔ

laa  laa2  wife  mɔ  mɔ2  your

ŋako

ŋa  ŋa2  you (pl)  ko  ko1  to

sɛini

sɛini  sɛini  separated

?

24

Aa

aa  aa2  yes

.

25

Ba

ba  ba1  father

mɔ

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)

ilel

i-  i-  NCM (hɔ)  lel  lel1  name

wɔa

wɔ  wɔ1  3sg  -a  a1  Q

?

26

Bami

ba  ba1  father  mi  mi1  my

ilel

i-  i-  NCM (hɔ)  lel  lel1  name

wɔɛ

wɔ  wɔ1  3sg  ɛ  the

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  it (hɔ)

lɔ

lɔ  lɔ1  be

Bia

Bia  Bia  Bia

Heni

Heni  Heni  Heni

.

27

Wɔ

wɔ  wɔ1  3sg

ndɔ

ndɔ  ndɔ  where

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  bear

wɔa

wɔ  wɔ1  3sg  -a  a1  Q

?

28

Wɔn

wɔ  wɔ1  3sg  -n  -n1  self

mgbaŋgmako

mgbaŋguma  Mgbanguma  ko  ko1  to

lɔ

lɔ  lɔ1  there

pɔ

pɔ  pɛ2  people

gbem

gbem  bear

wɔɛ

wɔ  wɔ1  3sg  ɛ  ɛ1  Cl-final

.

29

Ndema

Dema  Ndema  Dema

ko

ko  ko1  in

?

30

Mgbaŋguma

mgbaŋguma  mgbaŋguma  Mgbanguma

ko

ko  ko1  to

.

31

Ndɔ

ndɔ  ndɔ  where

pɔ

pɔ  pɛ2  they

wɔ

wɔ  hɔ1  say

mgbaŋguma

mgbaŋguma  mgbaŋguma  Mgbanguma

koa

ko  ko1  to  -a  a1  Q

?

32

Ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  it (hɔ)

lɔ

lɔ  lɔ1  be

bɛlɛn

bɛlɛn  bɛlɛn  side

thi

thi-  thi-  NCM (tha)

pelɛ

pe  pee  stone  ɛ  ɛ3  the

.

33

Yamɔ

yaa  yaa  mother  mɔ  mɔ2  your

wɔlɔ

wɔ  wɔ1  3sg  lɔ  lɔ1  there

?

34

Yami

yaa  yaa  mother  mi  mi1  my

koŋ

koŋ  koŋ5  Perf

wu

wu  wu1  die

.

35

Wɔn

wɔ  wɔ1  3sg  -n  -n1  self

ilel

i-  i-  NCM (hɔ)  lel  lel1  name

wɔa

wɔ  wɔ1  3sg  -a  a1  Q

?

36

Wɔlɔ

wɔ  wɔ1  3sg  lɔ  lɔ1  be

Bɔima

Bɔima  Bɔima  Boima

Hana

Hana  Hana  Hannah

37

Bamɔ

ba  ba1  father  mɔ  mɔ2  your

la

la  la1  what

ka

ka  ka5  Past

che

che  che3  Aux

ŋaa

ŋaa  ŋaa  do  -a  a1  Q

?

38

Mpanth

m-  n-  NCM-ma  panth  panth1  work

ma

ma  ma3  they (ma)

thoɛ

tho  tho2  bush  ɛ  the

ma

ma  ma3  Rel (ma)

ka

ka  ka5  Past

che

che  che1  be

ŋaɛ

ŋaa  ŋaa  do  -ɛ  ɛ1  Cl-final

,

ka

ka  ka5  Past

che

che  che1  be

ra

ra  ra2  farm

.

39

Wɔn

wɔ  wɔ1  3sg  -n  -n1  self

pɛ

pɛ  pɛ3  also

koŋ

koŋ  koŋ5  Perf

wu

wu  wu1  die

?

40

Wɔn

wɔ  wɔ1  3sg  -n  -n1  self

bɛ

bɛ  bɛ1  self

koŋ

koŋ  koŋ5  Perf

wu

wu  wu1  die

.

41

N

n  n  you (Subj)

shi

shi  si1  know

nɛndɛ

nɛn  nɛn2  year  dɛ  ɛ3  the

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  which (Rel)

wuɛ

wu  wu1  die  -ɛ  ɛ1  Cl-final

?

42

Tɛmdɛ

tɛm  tɛm  time  dɛ  ɛ3  the

vɛ

vɛ  vɛ  that

amu

a  a2  1sg  mu  mu1  still

taa

taa  taa  child

.

43

Bamɔ

ba  ba1  father  mɔ  mɔ2  your

ŋan

ŋa  ŋa1  them / 3pl (ha)  -n  -n1  Emph

awɔ

à-  a-  NCM-ha  wɔ  wɔ3  how many

ŋa

ŋa  ŋa1  Rel / 3pl (ha)

gbemdaa

gbem  gbem1  bear  da  a1  Q

?

44

Iya

i  yi1  we  a-  a-  NCM-ha

ra

ra  ra1  three

.

45

Gbem

gbem  bear

nɔ

nɔ  nɔ  person

ara

à-  a-  NCM-ha  ra  ra1  three

?

46

Aa

aa  aa2  yes

.

47

Ŋan

ŋa  ŋa2  you (pl)  -n  -n1  Emph

gbi

gbi  gbi1  all

ŋa

ŋa  ŋa2  you (pl)

lɔ

lɔ  lɔ1  there

?

48

Aa

aa  aa2  yes

.

49

Ndema

Dema  Ndema  Dema

ko

ko  ko1  in

lɔ

lɔ  lɔ1  where (Rel, lɔ)

konɔ

ko  ko1  to  nɔ  nɔ  person

gbem

gbem  bear

dɛ

dɛ  ɛ1  Cl-final

?

50

A-a

aɂa  aɂa  no

.

51

Mpɛnte

m-  n-  NCM-ma  pɛnte  pɛnthe  brother

hamɔɛ

ha-  a-  NCM-ha  mɔ  mɔ2  you (Obj)  ɛ  the

ŋan

ŋa  ŋa1  they / 3pl (ha)  -n  -n1  Emph

gbi

gbi  gbi1  all

ŋa

ŋa  ŋa1  they / 3pl (ha)

theli

theli  theli  speak

mbolomdɛ

m-  n-  NCM-ma  bolom  bolom1  Bolom  dɛ  ɛ3  the

?

52

Yɛs

yɛs  yɛs  yes

,

bullɛ

bul  bul2  one  lɛ  ɛ3  the

wɔ

wɔ  wɔ1  3sg

tisana

tisana  Tissana  Tissana

ko

ko  ko1  to

53

Kɛ

kɛ  kɛ1  but

wɔ

wɔ  wɔ1  3sg

theli

theli  theli  speak

Mbolomdɛ

M-  n-  NCM-ma  bolom  bolom1  Bolom  dɛ  ɛ3  the

?

54

Aa

aa  aa2  yes

.

55

So

so  so3  so (Eng)

mɔm

mɔ̀m  mɔm  you

lamɔni

la  la1  what  mɔ  mɔ2  you (Obj)  ni  ni1  presently

ŋaa

ŋaa  ŋaa  do

?

56

Yaŋ

yà  ya2  I  -ŋ  -n1  Emph

ŋɔth

ŋɔth  hoth1  fishing

kɔ

kɔ  kɔ2  go

aŋɔthɛ

a-  a-  NCM-ha  ŋɔth  hoth1  fishing  ɛ  the

.

57

So

so  so3  so (Eng)

ŋɔthɛ

ŋɔth  hoth1  fishing  ɛ  the

ki

ki  ki1  this

lɔn

lɔn  lɔn  there

lɔ

lɔ  lɔ1  where (Rel, lɔ)

mɔ

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)

sɔpɔt

sɔpɔt  sɔpɔt  support

apima

à-  a-  NCM-ha  pim  pum3  children  à-  a-  NCM-ha

mɔɛ

mɔ  mɔ2  you (Obj)  ɛ  the

,

nye

nye  nye  right? (Tag)

?

58

Aa

aa  aa2  yes

.

59

Ayema

a  ya2  I  yema  yema1  want

mɔni

mɔ  mɔ2  you (Obj)  ni  ni1  now

yi

yi  yi2  ask

yɛ

yɛ  yɛ1  when

nkache

n  n  you (Subj)  ka  ka5  Past  che  che3  Prog

ko

ko  ko1  to

tallɛ

taa  taa  youth  ɛ  ɛ3  the

,

yɛ

yɛ  yɛ1  when

nkache

n  n  you (Subj)  ka  ka5  Past  che  che3  Prog

ko

ko  ko1  to

tallɛ

taa  taa  youth  ɛ  ɛ3  the

tɛ

nka

n  n  you (Subj)  ka  ka5  Past

che

che  che1  be

ŋaa

ŋaa  ŋaa  do

?

60

Wɛl

wɛl  wɛl  well

yami

yaa  yaa  mother  mi  mi1  my

ka

ka  ka5  Past

bɛmi

bɛ  bɛ4  send  mi  mi1  me

skul

skûl  skul  school

kɛ

kɛ  kɛ1  but

akɔni

a  a2  1sg  kɔ  kɔ2  go  ni  ni2  Neg

livil

li-  li-  NCM-lɔ  vil  vil  far

,

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  then

aka

a  a2  1sg  ka  ka5  Past

mɛl

mɛl  mɛl  leave

ayi

a  a2  1sg  -i  -i2  and

pɔni

pɔni  pɔni  involve self

ŋɔthɛ

ŋɔth  hoth1  fishing  ɛ  the

kunɛ

kunɛ  kunɛ  within

.

61

Ndɔ

ndɔ  ndɔ  where

ka

ka  ka5  Past

bɛ

bɛ  bɛ4  send

mɔ

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)

skulla

skul  skul  school  -la  a1  Q

?

62

Sheŋge

sheŋge  shenge  Shenge

ka

ka  ka2  here

.

63

Skul

skul  skul  school

handɔ

handɔ  handɔ  which

ŋɔ

ŋɔ  hɔ2  which (Rel)

ka

ka  ka5  Past

bɛ

bɛ  bɛ4  send

mɔa

mɔ̀  mɔ2  you (Obj)  -a  a1  Q

?

64

Skul

skul  skul  school

bul

bùl  bul2  one

loki

loki  loki2  this

gbo

gbo  gbo1  just

.

65

Mbolomdɛ

m-  n-  NCM-ma  bolom  bolom1  Bolom  dɛ  ɛ3  the

,

Plantain

Plantain  plantin  Plantain

ka

ka  ka3  on

lɔ

lɔ  lɔ1  there

mɔi

mɔ  mɔ2  you (Subj)  -i  -i2  and

kiɛ

ki  ki1  this  -ɛ  ɛ1  Cl-final

,

man

ma  ma3  NCM (ma)  -n  -n1  Emph

ni

ni  ni1  and

nthemdɛ

n-  n-  NCM-ma  them  them  Themne (people)  dɛ  ɛ3  the

handɔ

handɔ̂  handɔ  which

mapɔ

ma  ma3  Rel (ma)  pɔ  pɛ2  they

chaŋ

chaŋ  chaŋ1  surpass

thelia

theli  theli  speak  -a  a1  Q

?

66

Ka

ka  ka3  on

plantin

plantin  plantin  Plantain

ka

ka  ka2  here

?

67

Aa

aa  aa2  yes

.

68

Nthemdɛ

N-  n-  NCM-ma  them  them  Themne (people)  dɛ  ɛ3  the

ma

ma  ma3  they (ma)

pɔ

pɔ  pɛ2  people

chaŋ

chaŋ  chaŋ1  surpass

theli

theli  theli  speak

ka

ka  ka2  here

.